تاملی در تلوزیون تعاملی

دیگر بر علمای روانشناسی و جامعهشناسی مسلم شده است که جوامعی که رشد تکنولوژی را به همراه دارند، پدیده «فردگرایی» (Indivisualism) نیز رشد معناداری پیدا میکند. در فردگرایی ناشی از تکنولوژی، انسان ساعتهای بسیار را با تلویزون، موبایل، شبکههای اجتماعی، ماهواره و... سپری میکند. تنهایی انسان با تکنولوژی او را به سمت تنها شدن روحی و روانی بیشتر سوق میدهد و این میل به تنهایی و مصرف هرچه بیشتر جهان در فضای مجازی ناشی از ماهیت و اقتضاء تکنولوژی است، چراکه تکنولوژی خنثی یا ابزاری صرف در دست مصرفکننده نیست.

در پدیده فردگرایی هر فرد انسانی شرایط مستقل و انحصاری روحی و روانی خود را طلب میکند. دیگر انسانها بیش از هرچیز به تمنیات و فردیت خودشان اهمیت میدهند. آن چیزی که برای فرد خودشان مهم است، باید قابل وصول و دستیابی باشد و اینکه بخواهد خود را مطابق با میل دیگران همراستا بکند، معنا و مفهوی ندارد. از همین روست که بسیاری از انسانهای عصر حاضر حوصله همدلی و همراهی و همزبانی با دیگران را ندارند و به سرعت با افراد پیرامونشان به اختلاف و چالش میخورند. برای مثال فردی در خانواده دوست دارد که بازی کامپیوتری انجام دهد، حال آنکه خانواده از او طلب کند به مهمانی بروند. اما آن فرد چون خواستههای فردیاش اهمیت بیشتری دارد، ترجیح میدهد به فردیت خودش برسد اما با خانواده به مهمانی نرود. وقتی رفتارهای اینچنینی در فرد زیاد شود و بیش و پیش از هرچیز خواسته فردی خودش مورد اولویت قرار گیرد و به خواست جمعی توجهی نداشته باشد، به چنین پدیدهای «فردگرایی» خواهیم گفت.

حال دنیای تکنولوژیک امروز که دائما ارتباط ما را با افراد و موجودات پیرامونی حقیقی خودمان قطع میکند و به یک رابطه مجازی و الکترونیک دعوت میکند، روح و روان ما دائما در این تنهایی و خلسه با تکنولوژیک در حال پرورش یافتن و عادت کردن است. روح و روان انسان متناسب با اتفاقاتی که با آن گذران عمر میکند شکل میگیرد. خلاصه کمال همنشین در انسان تاثیر میگذارد و حال کمال همنشینی با تکنولوژی در ما تاثیر خواهد گذاشت.

بعضی ساده انگارانه گمان میکنند تکنولوژیهای جدید، ابزاری در دست ما انسانهاست برای مقاصد و اهدافی که از آن استفاده میکنیم و اگر فرهنگ استفاده صحیح از تکنولوژی را داشته باشیم به آن فردیت و انزواگرایی که تکنولوژی ما را به آن دعوت میکند، دچار نمیشویم. حال آنکه در جوامع پیشرفته و صنعتی که روز به روز پدیده فردگرایی در آن رو به تزاید است، فرهنگ استفاده از تکنولوژی قطعا بیش از جوامع توسعه یافته ما وجود دارد، اما با این حال فردگرایی دامنگیر آنها شده است چراکه تکنولوژی در عرصههای مختلف زندگی رسوخ و نفوذ پیدا کرده است و بسیار از اتفاقات واقعی و حقیقی زندگیمان در حال واگذاری به دنیای تکنولوژیک و مجازی میباشد. در خیلی از ساعات شبانه روز افراد به بهانههای مختلف با وسایل تکنولوژیکی سر و کار دارند و روز به روز بر دامنه آن افزوده میشود. در این بین با کمی دقت میبینید نسل جدید تکنولوژی فردیت بیشتری نسبت نسلهای گذشته خود دارد. با اختراع تلوزیون در مباحث مربوط بهجامعهشناسی تلویزیون و تاثیرات آن صحبت از نارنجکی است که وسط خانواده انداخته شود و هرکسی را بهسمت و سویی پرتاب کند. تلویزیون پدیده جمعگرایانه و پیوسته دایرهای خانواده را با محوریت پدر و مادر را به یک ارتباط گستسه نیم دیرهای با محوریت خودش تغییر داد. در زندگیهای سنتی پدر و مادر صحبتها و طرز تلقی و نگرش آنها محل تبلیغ برای فرزندان بود، اما در نسل جدید تلویزیون از است که بیش از همه در حال صحبت کردن و تبلیغ دیدگاههای اخلاقی، اعتقادی، فرهنگی و... است.

شکل جدید تلویزیون تعاملی(IPTV)، تلویزیونی که در بستر اینترنت فراهم میشود، به نوعی تلویزیون اینترنتی قلمداد میشود، سیر انسان برای قرار گرفتن هرچه بیشتر در اقیانوس اینترنت را فراهم کرده است. وقتی که وارد اینترنت میشویم با دنیایی ناشناخته ارتباط میگیریم که بسته به علایق فردی، ما را به هر سمت و سویی میکشاند اما همین اقیانوس گردی ما بهصورت تنهایی و فردی انجام میشود و البته همین اقیانوس بسیاری از علایق فردی را ما ایجاد و جهت دهی میکند.

برنامه ویدئویی درخواستی ضبط شده (Video On Demand) یکی از مجموعه خدمات قابل ارائه از طریق IPTV است. در VOD این امکان وجود دارد که فیلمهای سینمایی، سریالهای تلویزیونی، برنامههای آموزشی و... در اختیار کاربران قرار بگیرد. معمولا در صفحهای که برای نمایش لیست این ویدئوها به کاربر تعبیه میشود، تمهیداتی مثل جستوجو براساس نام فیلم، بازیگران، کارگردان و همچنین اطلاعاتی در مورد قیمت، مدت زمان اجاره و قوانین مربوط به محتوا قرار میگیرد. خلاصه هرآنچه که مورد خواست فرد فرد انسان باشد، در آن موجود است. در واقع با اینکه خود تلوزیون عامل فردگرایی است اما VOD تکنولوژی فردگرایانهتری نسبت به تلویزیون محسوب میشود چراکه در تلویزیون وقتی جمع در حال تماشای سریال یا برنامه گفتوگو محوری بودند، باز یک وفاق و حس جمعی در دیدن آن برنامه تلویزیون وجود دارد اما در VOD همین توافق جمعی حداقلی هم نادیده انگاشته میشود و انسان دعوت میشود که صرفا به خواست و علایق فردی خود توجه کند. با گسترش VOD دیگر حتی خانواده نیم دایره دور تلویزیون را نیز نمیتوان متصور شد چراکه هر فرد خانواده (البته اگر خانوادهای و شکل جمعی از زندگی بماند) بهصورت انفرادی و انزواگرایانه در پی ارضای اوهام تصویری خود بهسراغ اینترنت خواهد رفت. درواقع فردیت و خواست فردی انسان به حدی مهم میشود که حتی توافق بر سر دیدن یک برنامه مشترک کار دشواری میشود و حال این نیاز وجود دارد که هرکس تلویزیون فردی خودش را داشته باشد. تکنولوژیهای جدید روزبهروز به بهانههای مختلف با توجیههای جذاب ارتباط ما را با دنیای حقیقی پیرامونمان قطع میکند و به خود مشغول میکند. چه بسیار خانوادههایی که ساعتهای بسیار را با تلویزیون و اینترنت و وسایل تکنولوژیک وقت میگذراند، اما دقیقههایی را برای ارتباط با همسر، فرزند یا پدر و مادر خود صرف نمیکنند یا اصلا دیگر نمیتوانند ارتباط بگیرند چراکه آنقدر فاصله بین انسانها زیاد شده است، فاصلهای که دیگر نه صرفا بهخاطر فاصله بین نسلی و همنسل نبودن باشد. فاصلهای که هرفرد با فرد همنسل خود دارد بهخاطر تفاوت و تاکید توجه صرف داشتن برنیاز و خواست شخصی است.

تکنولوژیهای آینده خود در بستر اینترنت بازتعریف خواهند کرد و شکل فردگرایانهتری نسبت به تکنولوژیهای نسل گذشته پیدا خواهند کرد چراکه حرکت بهسمت فردگرایی و مصرف هرچه بیشتر دنیا در غالب زندگی تکنولوژیک سرنوشت محتومی است که در اقتضا و ماهیت تکنولوژی وجود دارد. انسان امروز ارتباط و مصرف در دنیای مجازی و اینترنتی امروز بسیار برایش واجبتر از ارتباطهای حقیقی و بدون واسطه تکنولوژیک میباشد. به حدی این نزدیکی انسان به تکنولوژی زیاد شده است که ترس آن میرود که دیگر در سالهای آتی انسانها ارضاء تمامی نیازهای روحی و روانی و عاطفی خود را صرفا در VOD و دنیای تکنولوژیک جستوجو کنند
منبع : هفته نامه پنجره شماره 275

محمد امین نوروزی...